مقدسی هم شهر خُرمق را در ردیف شهرهای فارس قبل از کران ـ سیراف ـ نجیرم عنوان کرده. یاقوت حموی به اختصار نوشته که خُرمق جایگاهی در فارس است .
مؤلف ناشناخته حدودالعالم با نام خُرمق گفته جم ـ کران ـ خرمک ، شهرهایی از حدود سیراف آباد و با مردم بسیار.
فارسنامه ناصری #خورموج را چنین توصیف کرده است: خورموج میانه جنوب و شرقی بندر بوشهر، درازی آن از قریه منتقل تا قریه عربی سه فرسنگ و پهنای آن از نیم فرسنگ نگذرد. کشت آن جو و گندم دیم و پنبه وکنجد،تنباکو و فاریابی است و چندین قنات و نخلستان مختصری و ضابط و کلانتر آن تا سال ۱۲۵۸ هق میرزا جعفر حسینی حقایق نگار خورموجی بوده است.
در دو قرن اول هجریکه شهرستان دشتی توسط حکام عربی اداره میشدکه از خلفای اموی و عباسی بر فارس حکومت می کردند تا اینکه در سال ۲۵۵ ه ق یعقوب لیث صفاری فارس را تصرف نمود و با شکست خلیفه عباسی در سال۲۶۱ ه ق یعقوب تمام منطقه فارس ـ خوزستان و سواحل خلیج فارس صاحب شد و خلیفه مجبور شد تا فرمان حکومت فارس از جمله سرزمین دشتی و برخی نقاط دیگر چون ریشهر توسط اسماعیل ابن اسحق قاضی تسلیم وی نماید.
میرزاجعفرحسینی حقایق نگارخورموجی در آثار جعفری خود ذکر کرده که با ضعیف شدن صفاریان منطقه فارس در قلمرو آل بویه قرار گرفت. عمادو الدوله در سال ۳۲۳ هق فارس را و معزالدوله در۳۲۴ هق بغداد تصرف کردند و سپس متصرفات متوجه ایرانیان به خلیج فارس بیشتر شد و با مرگ عمادوالدوله،عضدالدوله به حکومت فارس رسید. در زمان حکومت او که شهریاری به زیور دیانت و حسن اعتقاد و موصوف و به صفت عدالت و یمن سریرت معروف بود، قدرت آل بویه به اوج خود رسید؛ جز خراسان تمام سرزمین ایران از جمله سواحل خلیج فارس و منطقه دشتی در اطاعت عضدالدوله درآمد و باعث آبادانی و رونق منطقه فارس را فراهم ساخت.
در زمان حکومت افشاریه، مردم شهرستان دشتی(خورموج) درحوادث و اتفاقاتی که در جنوب ایران و سواحل خلیج فارس افتاد، حضور گسترده ای داشتند، بخصوص تصرف بحرین توسط شیخ جبار هول های و سرپیچی وی از فرمان نادر شاه بودکه نادر برای ایجاد امنیت درخلیج فارس و سرکوب شیخ مذکور محمدتقی خان شیرازی، فرمانروای ایالت فارس و بنادر مأمور لشکرکشی به عمان کرد. وی سپاهی از دشتی و دشتستان انتخاب و همراه سپاهیان به بحرین فرستاد که قلعه های بحرین را تصرف و کلیدآنها را برای نادرشاه فرستاد و دوباره جزیره بحرین که بصورت موقت از دست ایرانیان خارج شده بود، ضمیمه ولایات فارس گردید.
پس از مرگ نادرشاه، اغتشاشات زیادی در ایران برپا شد که کریم خان زند با مدعیان حکومت به جنـگ پـرداخت و بعد از چند سال کشمکش براکثـر نواحی ایـران از جمله سراسر فـارس و سواحـل خلیجفارس بخصوص شهرستان دشتی،کرمان،اصفهان،خوزستان و آذربایجان تسلط یافت. در زمان کریم خان زند حاکم دشتی در قلعه ناری خورموج میرزا محمد بیک خورموجی فرزند میرزاعلیبیک از خاندان حقایق نگار خورموجی بود که ازجایگاه و منزلت والایی نزد کریم خان برخوردار بود و مورد احترام قرار میداد تا آنجائیکه میرمهنای وغایی بندرریگی به سبب مخالفت با کریم خان توسط زکی خان اسیر شده بود با تقاضای میرزا محمد بیک خورموجی بخشیده شد و بار دیگر به حکومت بندر ریگ رسید.
در شهرستان دشتی از اواخر صفویه تا پایان دوره زندیه که ایل قاجار با آزادخان افغان و کریم خان در جنگ بود، خاندان خورموجی حکومت می کردند و با روی کار آمدن سلسله قاجاریه از خاندان مذکور میرزا ابوالحسن فرزند میرزامحمدبیک جد میرزا جعفرخان حسینی حقایق نگار خورموجی حاکم بود و در روستاها حکام محلی که دارای استقلال داخلی و تحت حاکمیت مرکزی خورموج بودند در بلوک ماندستان دو طایفه حاجیانی و شیخانی و در روستای درازی خاندان نامجو که از اواخر صفویه به بعد پسر بر پدر، حکومت محلی به ارث برده بودند.
حکـومت سلسلـه های مختلف در بوشهـر از دوران دیرین تا کنون باعث شده محققین، مورخیـن، نویسنـدگان و منجمین، سفرنامه نویسان به این سرزمین آمد و شد داشته باشند. خورموج نیز به دلیل قدمتش در این میان بیتأثیر نبوده است و بسیاری در تحقیقات و پژوهش هایشان ازخورموج و پیرامون آن سخن گفته اند از جمله در تحقیقات افراد و کتب زیر :
کتاب فرهنگ فارسی معین جلد اول و چهارم ـ برهان قاطع جلد دوم ـ پاول شوارتس ـ کرستن نیبور آلمانی ـ مقدسی ـ یاقوت حموی ـ مؤلف ناشناخته حدود العالم سال ۳۷۴ هـ ق آرتور کریستن سن ـ استخری ـ اوزلی ـ میرزا حسن فسایی ـ ایرج افشار سیستانی ـ ناصر خسرو قبادیانی ـ ابن خردادیه ـ قزوینی ـ مهندس میرزا فتحلی معماری شیرازی ـ عباس میریان ـ سید احمد دیوان ـ دکتر جعفر حمیدی ـ سیدکوچک هاشمی زاده ـ سید محمدرضا هاشمی زاده محمدعلی سدید السلطنه مینایی بندرعباس سفرنامه ـ نویسنده (ایرانشهر جلد دوم)ـ اقتداری ـ دکتر هیبت اله مالکی ـ آرتور ویلسن (سفرنامه)ـ غلامحسین هادی نژاد ـ جان گوردیمر لوریمرـ عباس اقبال ـ حاجب مرودشتی یا شیرازی فاضـل جمی ـ رکـن زاده آدمـیت ـ ابـن یـوسف حـدائق ـ میـرزا محمـدحسیـن خـان (شعـاع الملـک) محمدعلی معلم حبیبآبادی ـ حبیب اله سعیدینیا ـ زکریا رستگارـ حمید زارعی ـ غلامرضا خدادادی عبدالمجید زنگویی ـ سید اسماعیل بهزادی ـ محمدرضا صفدری ـ طیبه ادریسی ـ راضیه شجاعی و
هـرچندکه شهرستان دشتی(خورمـوج) قدمتآن را از دوره عیلامی نسبت دادهاند، واژه چارک ـ وراویـ لاور به این دوره میدانند، اما براساس اسناد و یافتههای باستانشناسان این شهرستان از دوره تاریخی بخصوص زمان پادشاهی اشکانی و ساسانی شاهد نخستین سکونت دائم ایرانیان بوده است که نیایشگاه مُند در نزدیکی روستای حیدری و وراوی در زمان اشکانی و ساسانی به شماره ۲۰۹۰ درتاریخ۲۷ تیر۱۳۷۷ ثبت آثار ملی شده است. با این شواهد معتبر میتوان گفت که خورموج مرکز شهرستان دشتی و یکی از شهرهای بزرگ استان و شاهراه شمال جنوب بوده، قدمت وسابقه دیرینه دارد. سلسلـههایکه ایـن سرزمین جزء محـدوده حکـومتشان بوده عبـارتند از عیـلامیان، مـادها، هخامنشیان، اسکندر و سلـوکیان، اشکانیان، سامانیان، امویان، صفاریان،آلبویه، سلجوقیان، اتابکان فارس، تیموریان، صفویه، افشاریه، زندیه، قاجاریه، پهلوی و جمهوری اسلامی. …