تاریخ تمدن یا تاریخ بشر زنجیرهای از شکلگیری آداب و رسوم و جاذبههای گوناگون در هر منطقه میباشد که توسط شبکههای مختلف برای حفظ آن کوشیدهاند. این شبکهها صرفاً دولتی نیستند، بلکه مردم نیز در نگهداری تاریخ رفته، نقش کلیدی و اصلی را ایفا میکنند.
از آرشیو عکسهای خانوادگی گرفته تا اسناد بهجامانده، تاریخ شفاهی که سینه به سینه به نسلها بعد رسیده است و حتی نوع معماری و ساخت و ساز عمارتها همه گواه این است که مردم در اندیشه نگهداری میراث خود بهعنوان اصلی مهم در زندگی هستند.
مردم هر منطقه با بنیادگذاری و نگاهی عقلانی به سرگذشتها، خود را موظف به حفظ، احیاء و تفسیرهای متعددی میکنند تا با مواجهه با نسل جدید، ضمن وفاداری به اصل تاریخ، گفتارها و محتوای جدیدی برای فهم بهتر به وجود بیاورند. لذا حیات هر منظومهی با این چنینی نیاز به شبکههای خودآگاه و ناخودآگاه اجتماعی دارد تا کارکرد اصلی را در جامعه بروز نماید. البته این بدان معنا نیست که یک شبه میتوان شبکههای اجتماعی تأسیس کرد، بلکه فرآیندی را میطلبد که گاه با شکست و گاه با موفقیت روبرو خواهد شد.
با این همه، در تحولات و سیر تاریخی، مخاطبین پنهانی وجود دارند که با شناسایی شبکهها، حلقههای واسط را پیدا و در تکمیل فرآیند تاریخی کمک خواهند نمود.
در این اثر قصد پاسخ هیچ چرایی را نداریم، نمیخواهیم بر حاشیه فرهنگی و هنر دیار دشتی ایستاده ناظر باشیم، بلکه خود را همانند میداندار وارد جغرافیا، تاریخ و فرهنگ نمودهایم؛ تا به مرکز دایره وصل و همچون هر عنصر فرهنگی نقشی را در ایجاد شبکه باز کنیم.
کتابها و نوشتارهای با ارزش گوناگونی از خورموج تاکنون به چاپ رسیدهاند، اما در این اثر سعی کردهایم به مدد عکس (بهویژه عکسهای قدیمی) و اسناد، وقایع مهم تاریخی را ثبت کنیم و نگاهی به مشاهیر و تأثیرگذاران جریانات سیاسی، علمی، فرهنگی و ادبی داشته باشیم تا طرح موضوعی باشد برای آیندگان و حلقههای واسط بین آنها باشیم.
در همین راستا ذکر چند نکته را برای نگارش این کتاب مهم دانستم:
- در دسترس قرار دادن تصاویر و اسناد کمتر دیده شده
- معرفی نقش آموزش در ارتقای تحصیل و تأثیر آن در شعر و ادب
- نگاهی به نقش مهم روحانیون بهعنوان حلقههای واسط و ایجاد شبکههای اجتماعی اعم از مساجد، مکاتب و مدارس تازه تأسیس شده
- نگاهی دوباره به اصطلاحات کشاورزی
در پایان ضمن قدردانی از همسر گرامیام، تشکر میکنم از دوستانی که با در اختیار قرار دادن عکسهای قدیمی و شخصی خود برای جامعتر شدن این اثر یاری رساندند. همچنین از جناب آقای دکتر عبد الکریم مشایخی مدیر محترم بنیاد ایرانشناسی شعبه بوشهر بابت راهنماییهای بیدریغ ایشان؛ جناب مهدی انصاری ناشر محترم «نشر هلیله»، جناب علی حسین طهماسبی و آقای عبدالرحمن بزرگر بابت همراهی همیشگیشان و نظارت بر چاپ کتاب بسیار سپاسگزارم.
حسن کلبعلی
تابستان ۱۴۰۱